Sinds gisteren ligt Google opnieuw onder het vergrootglas in Brussel. De Europese Commissie is een formeel mededingingsonderzoek gestart naar de AI zoekfuncties van de techgigant, in het bijzonder de AI Overviews en AI Mode die boven de traditionele zoekresultaten verschijnen. De kernvraag voor Europa, gebruikt Google zijn dominante positie in zoeken om een voorsprong te nemen in de AI markt, ten koste van uitgevers, contentmakers en concurrerende AI spelers.
Van civiele auteursrechtzaken naar Europees mededingingstoezicht
De zaak raakt direct aan het spanningsveld dat we de afgelopen maanden al zien in andere conflicten rond AI en auteursrecht, zoals de processen tegen Perplexity en de onderhandelingen tussen OpenAI en grote uitgevers. Op platforms als Itechnet wordt al langer geanalyseerd hoe generatieve AI het bestaande verdienmodel van nieuws en content onder druk zet. De Europese Commissie verplaatst dat debat nu van de civiele rechtszaal naar het mededingingsrecht.
Waar draait het EU onderzoek naar Google AI zoektools om
Volgens de Europese Commissie onderzoekt men of Google structureel content van websites en videomakers gebruikt voor zijn AI samenvattingen zonder passende compensatie, en of uitgevers in de praktijk geen realistische mogelijkheid hebben om dit gebruik te weigeren.
De Commissie kijkt naar drie centrale elementen:
- AI Overviews en AI Mode
Deze functies genereren bovenaan de zoekpagina een samenvattend AI antwoord, vaak op basis van webpagina’s, documentatie en YouTube video’s. De zorg is dat gebruikers daardoor minder doorklikken naar de onderliggende websites, terwijl Google wel waarde creëert op basis van diezelfde content. - Toegang tot content voor concurrenten
De Commissie signaleert dat Google via Search en YouTube een ongeëvenaard zicht heeft op het wereldwijde web en gebruikersgedrag. Die data zou worden ingezet voor het trainen van eigen modellen, terwijl concurrerende AI bedrijven geen vergelijkbare toegang krijgen tot YouTube of bepaalde websignalen. Dat kan de markt voor foundation models en AI zoekassistenten structureel vervormen. - Contractvoorwaarden voor uitgevers en creators
Uitgevers en videomakers zouden volgens Brussel geconfronteerd worden met voorwaarden die in de praktijk weinig keuze laten. Wie niet instemt met brede data-extractie, verliest zichtbaarheid in Search of kan bijvoorbeeld geen video’s op YouTube plaatsen. De Commissie onderzoekt of dit neerkomt op het opleggen van oneerlijke voorwaarden door een dominante speler.
Binnen de bredere AI context is dit geen geïsoleerd incident. Eerder besprak Itechnet al hoe Meta met grote nieuwslicenties experimenteert en hoe India nu een wettelijk royaltymodel voor trainingsdata op tafel legt. Europa kiest met dit onderzoek duidelijk voor de mededingingsroute, eerst vaststellen of er sprake is van machtsmisbruik, dan pas structurele remedies.
Waarom dit zo groot is voor AI, zoek en uitgevers
De inzet is breder dan alleen Google versus Brussel. Dit onderzoek raakt direct aan drie fundamentele vragen in de AI economie.
Ten eerste, wie mag data gebruiken voor AI training en onder welke voorwaarden. India heeft deze week voorgesteld om een systeem van verplichte royalty’s voor AI training in te voeren, waarbij modellenbouwers via een centrale organisatie betalen voor het gebruik van auteursrechtelijk beschermd werk. Dat model is in detail geanalyseerd in een eigen artikel op Itechnet. Europa gaat nu een andere kant op, door eerst te kijken of de combinatie van Search, YouTube en AI Overviews een machtsconcentratie oplevert die concurrentie belemmert.
Ten tweede, hoe voorkom je dat AI zoekfuncties de economische basis van nieuws en onafhankelijke journalistiek uithollen. Als gebruikers hun antwoord in één AI blok bovenaan de pagina zien, dalen de kliks naar onderliggende sites. Voor grote platforms is dat een optimalisatie van gebruikerservaring en advertentie-inkomsten, voor uitgevers kan het een directe daling van bereik en advertentieomzet betekenen. De lopende rechtszaken tegen Perplexity, uitgebreid besproken in onder meer dit Itechnet artikel, illustreren hoe scherp die strijd inmiddels is geworden.

Ten derde, hoe voorkom je lock in in de AI infrastructuur. Als één partij zowel het dominante zoekkanaal beheert als de grootste private dataset voor modeltraining, ontstaat een structurele voorsprong in modelkwaliteit. Nieuwe spelers moeten dan niet alleen modellen bouwen, maar ook dure licenties sluiten om vergelijkbare trainingsdata te krijgen. De Commissie onderzoekt nu of Googles beleid rond YouTube data precies dat effect heeft.
Reacties van Google en dynamiek in de AI markt
Google stelt in een eerste reactie dat de klacht het risico met zich meebrengt dat innovatie wordt afgeremd in een markt die juist hevig concurreert. Het bedrijf benadrukt dat Europese gebruikers volgens hen recht hebben op toegang tot de nieuwste AI technologie en verwijst naar bestaande samenwerkingen met nieuws- en creatieve sectoren.
Die lijn sluit aan bij de bredere strategie van grote AI spelers, benadrukken dat AI tools extra verkeer en nieuwe inkomsten kunnen genereren, terwijl critici wijzen op dalende directe bezoeken en het verdwijnen van zoekverkeer naar langere artikelen. Op Itechnet is eerder al beschreven hoe OpenAI met grote enterprise deals exact dat groeipad zoekt, met stevige impact op traditionele IT en contentketens.
Voor beleggers in big tech is dit onderzoek een signaal dat het AI verdienmodel niet alleen door technologie, maar ook door mededingingstoezicht wordt begrensd. Een vergelijking kan worden gemaakt met eerdere EU zaken rond Google Shopping en Android, waarbij boetes en gedragsremedies de marges op langere termijn hebben beïnvloed.
Mogelijke uitkomsten en scenario’s voor Google en concurrenten
Het huidige onderzoek bevindt zich nog in een vroege fase. Toch zijn er al enkele duidelijke scenario’s te schetsen voor de komende 12 tot 24 maanden.
Mogelijke maatregelen aan de data kant:
- Verplichte licentieafspraken met uitgevers voor het gebruik van content in AI Overviews, mogelijk met onderhandelde tarieven per sector.
- Een technisch mechanisme waarmee uitgevers granularer kunnen bepalen welke delen van hun site wel of niet gebruikt mogen worden voor AI samenvattingen en training, zonder verlies van basisindexering in Search.
- Transparantieverplichtingen over welke bronnen in AI antwoorden worden gebruikt, inclusief duidelijke bronvermelding en klikbare links.
Mogelijke maatregelen aan de concurrentiekant:
- Verplichte openstelling van bepaalde YouTube of websignalen voor concurrerende AI aanbieders, onder redelijke en niet discriminerende voorwaarden.
- Striktere scheiding tussen de rol van Google als zoekpoort en als aanbieder van eigen AI diensten, bijvoorbeeld door interne Chinese walls of gescheiden datastromen.
- Periodieke audits door een onafhankelijke toezichthouder om te toetsen of concurrenten daadwerkelijk toegang krijgen tot noodzakelijke datasets.
Een belangrijk detail, de Commissie onderzoekt niet alleen de huidige AI functie, maar ook de structurele lijnen in Googles AI strategie. Dat sluit aan bij bredere discussies over soevereine AI infrastructuur en cloudconcentratie, die we eerder zagen bij partijen als AWS, Microsoft en hun AI factories, uitgebreid geanalyseerd in artikelen zoals AWS AI Factories brengen soevereine AI naar het eigen datacenter.
Gevolgen voor Nederlandse en Europese bedrijven
Voor Nederlandse organisaties die sterk leunen op organisch verkeer uit Google Search, is dit onderzoek meer dan achtergrondruis. Drie concrete implicaties tekenen zich af.
1. Veranderende zichtbaarheid in zoekresultaten
AI Overviews nemen in veel interfaces een prominente plek in. Als Brussel afdwingt dat bronnen duidelijker worden getoond, of dat er strengere regels komen rond het overnemen van content, kan dat de klikvolumes opnieuw verschuiven. Marketing- en SEO teams moeten scenario’s uitwerken voor een wereld waarin AI blokken domineren, zowel met als zonder verregaande bronvermelding.
2. Contractstrategie richting AI leveranciers
Uitgevers, dataproviders en sectororganisaties kunnen nu druk opbouwen om collectieve licentiemodellen te bespreken, naar analogie van de stap die India zet met zijn voorgestelde royaltysysteem. Het Itechnet stuk over India’s verplichte royalty’s voor AI trainingsdata laat zien dat er internationaal momentum ontstaat voor dergelijke modellen.
3. Risicobeheer rond vendor lock in
Bedrijven die AI inzetten in hun eigen processen moeten rekening houden met veranderende voorwaarden rond trainingsdata, privacy en concurrentie. Het advies is om niet volledig te leunen op één leverancier, maar te werken met een multi vendor strategie en duidelijke afspraken over data-eigendom en audittrail, zoals eerder geadviseerd in de analyse van OpenAI’s enterprise cijfers.
Op middellange termijn kan dit onderzoek zelfs kansen creëren voor Europese AI spelers die zich profileren met strengere naleving van auteursrecht en meer transparante dataketen. Maar die kansen zijn alleen realiseerbaar als zij toegang krijgen tot kwalitatieve trainingsdata onder heldere, betaalbare licenties.
Volgende stappen in Brussel en implicaties voor stakeholders

De Commissie heeft nu formeel aangekondigd dat zij onderzoekt of Google de Europese mededingingsregels schendt door:
- AI zoekproducten te bouwen op basis van content van derden zonder adequate compensatie of opt out mogelijkheid.
- Content en data van eigen platforms (zoals YouTube) af te schermen voor concurrenten op een wijze die de AI markt vervalst.
De procedure kent meerdere fases, informatieverzoeken, mogelijk hoorzittingen en uiteindelijk een voorlopig bezwarenrapport. Pas daarna volgen onderhandelingen over remedies of, in het uiterste geval, boetes. Op basis van eerdere zaken moet worden gerekend op een traject van minimaal 18 maanden.
Voor nu is de belangrijkste boodschap voor bedrijven en uitgevers in Europa dat de spelregels rond AI zoek en contentgebruik niet vastliggen, maar juist in deze periode worden vormgegeven. Stakeholders die hun positie niet nu kenbaar maken, lopen het risico dat toekomstige regels niet aansluiten bij hun belangen.
Veelgestelde vragen over het EU onderzoek naar Google AI zoektools
Wat onderzoekt de Europese Commissie precies bij Google AI zoektools?
De Commissie onderzoekt of Google misbruik maakt van zijn dominante positie in zoek door AI Overviews en AI Mode te bouwen op basis van content van derden zonder passende compensatie, en of het bedrijf concurrerende AI aanbieders verhindert om toegang tot vergelijkbare data te krijgen, bijvoorbeeld via YouTube.
Heeft dit direct gevolgen voor mijn positie in Google Search als uitgever of bedrijf?
Op korte termijn verandert er niets aan het algoritme door alleen de opening van het onderzoek. Op middellange termijn kunnen eventuele remedies, zoals verplicht bronvermelding of andere weergave van AI blokken, wel degelijk effect hebben op doorklikratio en zichtbaarheid.
Hoe verschilt dit van de rechtszaken tegen Perplexity en andere AI zoekdiensten?
De Perplexity zaken, die onder meer in dit Itechnet artikel worden geanalyseerd, zijn civiele copyrightzaken tussen uitgevers en één AI aanbieder. Het EU onderzoek richt zich op mededinging en marktmacht, met de mogelijkheid om structurele remedies en hoge boetes op te leggen aan een dominante speler als Google.
Kan dit leiden tot verplichte betalingen van Google aan uitgevers voor AI gebruik van content?
Dat is een reëel scenario. De Commissie kan uitkomen op verplichtingen tot licentieafspraken of vergoedingen, vergelijkbaar met eerdere discussies rond naburige rechten voor nieuwsuitgevers. De precieze vorm staat echter nog niet vast en zal afhangen van de uitkomst van het onderzoek.
Wat betekent dit voor andere AI bedrijven zoals OpenAI of Anthropic in Europa?
Indirect kan het onderzoek leiden tot een gelijker speelveld als Google bepaalde data moet delen of compenseren. Tegelijkertijd kan strengere regulering rond trainingsdata en AI output ook voor deze spelers hogere compliancekosten en complexere licentieconstructies opleveren.
Bronnen en verdiepende artikelen
- TechCrunch, EU launches antitrust probe into Google’s AI search tools
- TechCrunch, India proposes charging OpenAI and Google for AI training on copyrighted content
- TechCrunch, Microsoft to invest $17.5B in India by 2029 as AI race accelerates
- Itechnet, New York Times sleept Perplexity AI voor de rechter
- Itechnet, India zet AI industrie op scherp met verplichte royalty’s voor trainingsdata
- Itechnet, OpenAI onthult state of enterprise AI 2025
- Itechnet, Meta sluit grote AI licentiedeals met CNN en Fox
- Itechnet, AWS AI Factories brengen soevereine AI naar het eigen datacenter
